Hare Kryszna

Ponizej fragment Jaiva Dharmy dotyczący żywej istoty...dla osób nie wtajemniczonych Jaiva Dharma to ksiazka napisana przez Srila Bhaktivinoda Thakura w formie powieści w której padają kluczowe pytania i odpowiedzi dotyczące natury duszy.

ROZDZIAŁ PIĘTNASTY

Część Trzecia: Jéva, Wieczna Indywidualna Dusza

Tego dnia Vrajanätha przyszedł do Çréväsäìgana wcześniej niż zwykle. Tamtejsi Bäbäjé i wielbiciele Vaiñëava z Godrumy- Çré Premadäsa Paramahaàsa Bäbäjé, Vaiñëava däsa, Advaita däsa i inni- także postanowili przybyć do Çréväsäìgana, by wziąć tam udział w sandhyä-ärati. Przybywszy o zachodzie słońca, teraz wszyscy siedzieli w Sali świątynnej. Vrajanätha obserwował ich uważnie, przyciągany ich czystością i myślał: “Dzięki obcowaniu z nimi osiągnę cel życia.” Wielbiciele z Godrumy błogosławili serdecznie Vrajanätha, gdyż nie uszła ich uwadze jego pokora i rozświetlona pobożnością twarz. Po sandhyä-ärati, Vrajanätha opuścił Çréväsäìgana i w towarzystwie Raghunätha däsa Bäbäjéego pomaszerował na południe, do Godrumy. W czasie wędrówki starszy bäbäjé zauważył łzy spływające po policzkach Vrajanätha. Poruszony uczuciem miłosnej opieki, jakie rozwinął w stosunku do młodego wielbiciela, Raghunätha däsa Bäbäjé zapytał, “Mój synu, dlaczegóż płaczesz?”

Vrajanätha popatrzył na swego nauczyciela i odpowiedział, “Mistrzu, twe wspaniałe towarzystwo i nauki zawładnęły mną. Egzystencja materialna i życie rodzinne wydają się być puste i bez znaczenia, teraz pragnę jedynie schronić się u lotosowych stóp Çré Gauräìgi. Mój umysł rozpala jedno tylko pytanie: Kim naprawde jestem i dlaczego narodziłem się w tym świecie?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Wspaniale! Twe pytanie oczyściło me serce! Gdy wielkie szczęście spotyka żywą istotę, to pytanie jest pada jako pierwsze. Posłuchaj zatem piątego wersetu Daça-müla-çikñä i spróbuj zrozumieć jego znaczenie:

sphuliìgä åddhägner iva cid-aëavo jéva-nicayä

hareù süryasyeväpåthag api tu tad-bheda-viçayäù

vaçe mäyä yasya prakåti-patir eveçvara iha

sa jévo mukto 'pi prakåti-vaça-yogyaù sva-guëataù

“‘Płomienie gorejącego ognia tryskają niezliczonymi iskrami, podobnie, z promieni transcendentalnego słońca, Çré Hari, emanują miliony maleńkich cząstek świadomości, nieskończenie małych dusz, jév. Jéva nie jest różna od Najwyższego, Çré Hari, lecz jednocześnie rożni się od Niego. Wieczna różnica między nimi jest taka, że Najwyższy Pan Çré Hari zawsze jest panem i kontrolerem mäyä-çakti, podczas gdy jéva, nawet w swym wyzwolonym stanie, zgodnie ze swą konstytucjonalną naturą podatna jest na uleganie wpływom mäyä-çakti’”

Vrajanätha, “Ta filozoficzna konkluzja jest nadzwyczaj niezwykła. Chciałbym poznać dowody z Wed wspierające ją. Dla mnie osobiście, podane przez ciebie oznajmienie Najwyższego Pana jest całkowicie wystarczające, lecz jeśli poprzemy je cytatem, na przykład z Upaniñadów, wtedy zwykli ludzie zmuszeni będą przyjąć prawdę słów Pana.”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “W pismach jest wiele potwierdzających tą kwestie wersetów. Zacytuje kilka z nich, słuchaj uważnie. W Båhad-äraëyaka Upaniñad, 2.2.20, znajdujemy:

yathägneù kñudrä visphuliìgä vyuccaranti evam

eväsmäd ätmanaù sarväni bhütäni vyuccaranti

“‘Jak kaskady niezliczonych iskier wytryskują z płomienia, podobnie ze Çré Kryszny, który jest Ätmą, Duszą Kosmiczną, emanują jévy, żywe istoty będące Jego oddzielonymi częściami i cząstkami.’

“W innej części Båhad-äraëyaka Upaniñad, 4.3.9, czytamy:

tasya vä etasya puruñasya dve eva sthäne bhävata

idaà ca paraloka-sthänaà ca sandhyaà tåtéyaà

svapna-sthänam tasmin sandhye sthäne tiñöhan ete

ubhe sthäne paçyati idaà ca paraloka-sthänaà ca

“‘Żywa istota, jéva, ma dostęp do dwóch miejsc, do których może podążać: do świata materialnego i świata duchowego. Znajduje się ona w svapna-sthänam, podobnym snu stanie, na pograniczu tych dwóch światów. Z tej pośredniej pozycji może oglądać tak świat materialny, jak i duchowy.’

“Nastepnie, poniższy fragment pochodzący z Båhad-äraëyaka, 4.3.18, opisuje naturę granicznej pozycji jévy:

tad yathä mahä matsya ubhe kule’

nusaïcarati pürvaà ca paraà caivam

eväyaà puruña etäv ubhäv antäv

anusaïcarati svapnäntaà ca buddhäntaà ca

“‘Symptomy egzystencji granicznej podobne są sytuacji zwierzęcia wodnego, które z własnej woli wybiera, czy chce żyć po wschodniej, czy raczej zachodniej stronie rzeki. Podobnie dusza, jéva, znajdująca się pośród wód Oceanu Przyczyn, lezącego między światem materialnym a duchowym, może przebywać w iluzorycznym świecie materialnym lub świecie duchowym, świecie niebiańskiego przebudzenia.’

Vrajanätha, “Jak Wedy rozumieją te marginalne położenie, zwane taöasthä?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Granica między lądem a wodą zwana jest taöa. Jednakże woda styka się z lądem, w którym dokładnie miejscu znajduje się ta granica, taöa? Taöa jest jedynie linia oddzielającą ląd od wody. Jest to niezwykle subtelny stan, niemożliwy do obserwowania poprzez zwyczajną wizję. W tej alegorii za wodę przyjmujemy świat duchowy, lądem zaś jest świat materialny. Cienka linia oddzielająca te dwa światy nazywana jest taöa, subtelną granicą, na której znajduje się dusza, jéva.

“Niezliczone mikroskopijne cząsteczki unoszące się promieniach słonecznych dają przybliżony obraz prawdziwej pozycji jévy. Spoglądając w jednym kierunku widzi ona wszechświat duchowy, patrząc zaś w drugą stronę, ogląda świat materialny stworzony przez Pana Brahmę, świat mäyi. Energia Najwyższego Pana, cit-çakti, jest nieograniczona, mäyä-çakti zaś jest przeogromna. Niezliczone żywe istoty znajdują się dokładnie pomiędzy nimi. Pochodzą z taöasthä-çakti Çré Kryszny, stąd ich natura jest graniczna.”

Vrajanätha, “Czym jest taöasthä-svabhäva, natura graniczna?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Jéva usytuowana jest pośrodku z dostępem do obu światów i zgodnie ze swą naturą jest ona podatna na bycie kontrolowaną przez którąś z çakti. Stan ten jest znamienny dla taöasthä-svabhäva. Gdy prąd rzeki podmywa brzeg, zajmując ląd zmienia ona swe koryto. Alternatywnie, osad może gromadzić się na płyciznach, które stopniowo stają się lądem. Podobnie, jeśli jéva zwraca się w kierunku Çré Kryszny, jej wiara w Niego wzrasta, a ona sama zdobywa silniejszy przyczółek w świecie duchowym. Jednakże jeśli odwraca się ona od Çré Kryszny, zostaje oplątana siecią mäyi. Ta możliwość wyboru jest naturalna charakterystyką taöasthä-svabhäva.”

Vrajanätha, “Czy mäyä-çakti jest w jakikolwiek sposób obecna w konstytucjonalnej strukturze jévy?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Nie, jéva jest produktem natury duchowej. Jednakże, z powodu swych nieskończenie małych rozmiarów, brakuje jej odpowiedniej duchowej siły. Dlatego też jest wrażliwa i z łatwością może pokonać ją mäyä, choć mäyä jest w rzeczywistości całkowicie nieobecna w konstytucji jévy.”

Vrajanätha, “Jeden z mych nauczycieli uczył mnie, iż Brahman, Najwyższy, został otoczony przez mäyę i w ten sposób przeobraził się w jévę, żywa istotę. Podał on przykład nieba, które nie ma granic, dopóki nie jest poddane jakimś ograniczeniom, jak na przykład kawałek nieba zamknięty wewnątrz garnka. Podobnie, mówił, jéva ze swej natury jest Brahmanem, lecz gdy natura Brahmana zostaje okryta przez mäyę, Brahman staje się jévą. Jakie jest właściwe zrozumienie tej kwestii?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “To jest pogląd mäyävädé. W jaki sposób mäyä-çakti mogłaby choć dotknąć Brahmana, który jest całkowicie transcendentalny? Co więcej, jeśli ktoś uważa Brahmana za ukrytą, zamanifestowaną energię pozbawioną çakti, jakże wtedy mäyä-çakti mogłaby nawet istnieć, by móc zbliżyć się do Brahmana? Dalej, w jaki sposób mäyä może być stanowcza, jeśli nie posiada ona własnej woli czy niezależnej energii? Brahman nigdy nie może zostać zwiedziony okrywą iluzji mäyi. Dodatkowo, jeśli ktoś przyznaje, iż Brahman przepełniony jest cit-çakti, jakże wtedy mäyä-çakti, pomniejsza çakti w porównaniu do Brahmana i cit-çakti, pokonuje cit-çakti i z Brahmana tworzy jévę?

“Brahman jest niezmierzony i niepodzielny. Jakże wtedy mógłby on zostać podzielony i zamknięty w naczyniach niczym jakiś składnik materialny, na przykład gaz? Konkluzją całkowicie nie do przyjęcia jest ta mówiąca o możliwości mäyi do wywierania wpływu na Brahmana. Mäyä w żaden sposób nie uczestniczy w stwarzaniu duszy, jévy. Pomimo swych niewielkich rozmiarów, jéva jest wyższej natury niż mäyä.”

Vrajanätha, “Inny z moich nauczycieli wyjaśniał, że jéva jest jedynie odbiciem Brahmana. Jak słońce odbija się na powierzchni wody, podobnie Brahman, odbity przez mäyę, postrzegany jest jako indywidualna jéva. Czy to ma dla ciebie jakiś sens?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “To jest kolejna spekulacja mäyävädé. Brahman jest bezkresny i nieskończony. Jak bezkresne może być odbite w czymś zwyczajnym, materialnym, tym samym poddając się ograniczeniom? Mówienie, że Brahman może być zmierzony stoi w sprzeczności z oznajmieniami Wed. Ta filozofia jest nielogiczna i dziwaczna.”

Vrajanätha, “Pewnego razu wędrowny sannyäsé odwiedzający Navadvépę powiedział na publicznym wykładzie, że jéva jest nieistniejącym produktem złudzenia. Po usunięciu złudzenia pozostaje jedynie niepodzielny, jednorodny Brahman, nic poza nim. O co mu chodziło?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “To kolejny nielogiczny, typowy dla mäyävädé argument. Zgodnie z wedyjskim stwierdzeniem Chändogya Upaniñad, 6.2.1:

sad eva saumyedam agra äséd ekam evädvitéyam

“‘Na samym początku przed stworzeniem, gdy istniała tylko Jedna Wieczna Niedualna Prawda, istniało tam cokolwiek prócz Brahmana?’

“Jeżeli istniał jedynie Brahman, skąd w takim razie wzięło się bhrama, złudzenie? Po drugie, kto jest pod wpływem złudzenia? Jeśli uważasz, że to Brahman ulega złudzeniu, redukujesz Jego pozycję z najwyższej, transcendentalnej do czegoś mało znaczącego i podrzędnego, a wtedy Brahman nie jest Brahmanem, Najwyższym. Co więcej, jeśli ktoś dowodzi, ze iluzja jest osobnym bytem, wtedy jego propozycja przeczy koncepcji niedualności, monizmu.”

Vrajanätha, “Pamiętam jedną z dyskusji w Navadvép. Bramin- paëòita próbował dowieść, że jéva jest jedyną istniejącym bytem. W ten sposób, jéva stwarza wszystko we śnie, doświadczając szczęścia i nieszczęścia, dopóki nie zbudzi się i nie zrozumie, że jest Brahmanem. Czy mógłbyś to wyjaśnić?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “To także cuchnie nielogiczną filozofią mäyävädé i żonglerką słowną. Jeśli, jak mówią mäyävädé, Brahman jest niezróżnicowany, jak powstaje ten stan snu z rozróżnieniem na stany istnienia jako Brahman i jéva? Mäyävädé nigdy nie odniosą sukcesu w ustanowieniu koncepcji monizmu przedstawiając tego typu analogie: ‘Pod wpływem złudzenia ktoś myli macicę perłową ze srebrem, a ktoś inny linę z wężem.’ Ich argumenty są banalne i zwodnicze.”

Vrajanätha, “Jak dotąd, zrozumiałem, że oryginalna tożsamość jévy znajduje się poza zasięgiem wpływów mäyi. Mimo tego, mäyä może schwytać jévę z powodu jej znikomości. Pytanie brzmi: czy cit-çakti stworzyła jévę, obdarowując ją nieodłączną taöasthä-svabhäva?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Nie, cit-çakti jest kompletną i całkowicie duchową energią Çré Kryszny i Jej dzieła są wiecznie doskonałe. Jéva nie jest nitya-siddha, wiecznie doskonałą istotą. Jéva staje się doskonalą dzięki sädhanie- jeśli zostaje sädhana-siddha- i wtedy doświadcza takiego samego szczęścia jest cit-çakti-svarüpa, uosobieniem cit-çakti, zaś te nitya-siddha-sakhé są Jej käya-vyuha, bezpośrednimi osobistymi ekspansjami. Zatem emanują one z cit-çakti- Samej Çrématé Rädhiki.

“Z drugiej strony, jévy powstają z jéva-çakti Çré Kryszny, taöasthä-çakti. Cit-çakti jest pürëa-çakti, pełną i kompletną mocą Çré Kryszny, podczas gdy jéva-çakti jest apürëa-çakti, niekompletna i częściową energią Çré Kryszny. Kompletne i całkowite składniki są przekształceniami pürëa-çakti. W przeciwieństwie do nich, jévy, maleńkie cząstki świadomości, są przekształceniami apürëa-çakti. Çré Kryszna rozprzestrzenia Siebie, przyjmując rozmaite formy odpowiednie do zarządzania rozmaitymi manifestacjami Swych śakti. Odpowiednio, manifestuje On różne rodzaje istot, zgodnie z rodzajami energii używanymi do ich stwarzania. Zarządzając przejawieniem cit-çakti Çré Kryszna pojawia się w Swej oryginalnej postaci, jako Çré Kryszna we Vrajy lub jako Çré Narayana, Pan planet Vaikuëöha. Zarządzając jéva-çakti pojawia się On jako Çré Balaräma, Jego viläsa-mürti, będące ekspansją asystującą Çré Krysznie w Jego rozrywkach. Zarządzając mäyä-çakti manifestuje się On w potrójnej ekspansji Viñëu: Käraëodakaçäyé, Garbhodakaçäyé i Kñérodakaçäyé.

“Jako Çré Kryszna, we Vrajy, stwarza On wszystko to, co jest całkowicie i w pełni duchowe. We Vrajy, jako Çré Balaräma, stwarza On nitya-siddha-pärñadä, wiecznie wyzwolonych towarzyszy i sługi, pełniących dla Niego jako Çré Kryszny we Vrajy osiem rodzajów służby oddania. Na planetach Vaikuëöha, Çré Balaräma ekspanduje jako Saìkarñaëa, Ananta Çeña, w celu stworzenia nitya-siddha-pärñadä Çré Näräyaëa, którzy pełnią osiem rodzajów służby oddania dla Niego, Çré Näräyaëa na Vaikuëöhach. Çré Saìkarñaëa rozprzestrzenia się następnie jako Mahä Viñëu, by zarządzać mäyä-çakti. Mahä Viñëu stwarza taöasthä-çakti-jévy, dusze energii granicznej, podatne na wpływy mäyi, i rozszerza się dalej, przyjmując postać Paramätmy, serca taöasthä-çakti-jév.

“Tak długo, jak te taöasthä-çakti-jévy stworzone przez Mahä Viñëu nie otrzymają schronienia hlädiné-çakti, osiągalnego jedynie dzięki Jego łasce, zawsze podatne są ujarzmieniu przez mäyę. Pochwycone przez mäyę, posłuszne są rozkazom tri-guëa, trzech sił natury materialnej. Stąd, konkluzja jest taka, że jéva-çakti rodzi jéva, cit-çakti nie stwarza żadnych jév.”

Vrajanätha, “Wcześniej wyjaśniłeś, że świat duchowy i jévy są wieczne. Jak więc możliwym jest, by wieczne żywe istoty rodziły się, pojawiały czy były stwarzane? Jeśli pojawiają się w jakimś czasie, a przedtem nie istniały, w jaki sposób można mówić o ich wieczności?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Czas i przestrzeń doświadczane w świecie materialnym różnią się od czasu i przestrzeni świata duchowego. Czas materialny dzieli się na trzy etapy: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, jednakże w świecie duchowym zawsze trwa czas teraźniejszy, nie ma tego podziału. Wszelkie duchowe czynności i wydarzenia w świecie duchowym są postrzegane w vartamäna, teraźniejszości, podczas gdy wszelkie tutejsze zdarzenia zakorzenione są w pojęciach doczesnego czasu i miejsca. Gdy omawiamy tematy duchowe i mówimy: ‘Następnie jéva okryta została przez mäyę,’ ‘Świat duchowy został stworzony,’ ‘Mäyä nie ma żadnego udziału w tworzeniu jévy,’ i tak dalej, na nasze słowa wpływa koncepcja materialnego czasu. W naszym uwarunkowanym stanie ten wpływ jest naturalny i należy się go spodziewać. W wszelkich dyskusjach o jévie i transcendencji, nasze myśli nie mogą wyzwolić się spod wpływu pojęcia doczesnego czasu, automatycznie wkradającego się w nasze wywody. Tak więc, w nieunikniony sposób, myślimy i mówimy w kategoriach przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

“Jeśli jednakże rozważasz wewnętrzne znaczenie tej kwestii, pamiętaj, że osoba poszukująca wyłącznie zrozumienia czystej esencji Prawdy Absolutnej będzie postrzegała i używała w swym zrozumieniu tych tematów jedynie koncepcji wiecznego, zawsze teraźniejszego czynnika czasu. Mój drogi młodzieńcze, musisz być niezmiernie ostrożnym zgłębiając te tematy, po prostu zagłęb się w duchowe koncepcje i odrzuć nieuniknione materialne śmieci niesione przez słowa.

“‘Wieczna slużka Çré Kryszny, jéva, zapomniawszy o swej prawdziwej tożsamości, została uwięziona przez złudzenie, mäyę.’ Vaiñëavowie bardzo często powtarzają to zdanie. Jednakże, wszyscy Vaiñëavowie wiedzą, że jéva ma wieczną naturę jednego z dwóch rodzajów: nitya-baddha, wiecznie uwarunkowaną lub nitya-mukta wiecznie wyzwoloną.

“Temat ten przedstawiony jest w taki sposób, gdyż zwyczajny ludzki intelekt znajduje się w kleszczach pramäda, iluzji, i dlatego nie może w pełni pojąć transcendentalnych tematów. Jednakże mędrcy zgłębiający własną jaźń obserwują prawdę w ciszy cit-samädhi, pobożnej medytacji. Wszelkie nasze rozmowy są doczesne i materialnie zanieczyszczone- do ciebie należy odnalezienie ukrytej w nich czystej prawdy. Jeśli chodzi o te tematy, nie ma w ich rozważaniu miejsca na dyskusje i debaty, gdyż daremnym wysiłkiem jest używanie logiki i retoryki do rozważania duchowych kwestii pełnych niepojętych materialnie pojęć.

“Świadom jestem faktu, iż nie możesz w jednej chwili pojąć głębi tego ciągu duchowych przemyśleń. Jednakże, wraz z duchową praktyką i wzrostem duchowego przywiązania, wyostrzy się twa zdolność odróżniania ducha od materii. Twe ciało i obecne czynności są doczesne, lecz w rzeczywistości wcale doczesnym nie jesteś- jesteś maleńką duchową istotą. Gdy dowiesz się więcej o sobie, zrozumiesz wtedy, o ile wyższa i jak inna jest natura twego bytu od natury tego świata.

“Jeśli będę opowiadał ci o twej prawdziwej tożsamości, lub jedynie będziesz o tym czytał lub słuchał, nie odniesiesz z tego wielkiej korzyści. Musisz zacząć proces poprzez szczere intonowanie harinäma, a wtedy twa duchowa tożsamość stopniowo zacznie się ujawniać i twe postrzeganie świata duchowego stanie się wyraźniejsze. Umysł i słowa są produktami materii, więc nawet używając ich z wielkim wysiłkiem, nie będziesz w stanie pojąc transcendentalnych tematów. Jak oznajmiają Wedy w Taittiréya Upaniñad, 2.4.1:

yato väco nivartante apräpya manasä saha

“‘Oto Brahman. Jeśli poszukują Go umysł i słowa, powracają nie odniósłszy sukcesu.’

“Moją rada jest, byś nie pytał nikogo o werdykt w sprawie tej filozofii. Spróbuj sam pojąć ją i poczuć w sobie. Jak dotąd, dałem ci już wskazówki i podpowiedzi.”

Vrajanätha, “Powiedziałeś, że jéva jest niczym iskra pochodząca z ognia, jak maleńka cząsteczka promienia duchowego słońca. Jaką rolę w tych analogiach ma jéva-çakti?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Çré Kryszna jest niczym wielki pożar, lśniące własnym blaskiem Duchowe Słońce. Wszystko wewnątrz płomieni tego Słońca jest w pełni duchowe. Płomienie emanują ze swego źródła, Duchowego Słońca, są one podwładnymi ekspansjami svarüpa-çakti. Paramäëu, mikroskopijne cząsteczki, składające się na promienie tego Duchowego Słońca, to jévy. Svarüpa-çakti zamanifestowała Słońce, jednakże działania mające miejsce poza globem słonecznym są działaniami jéva-çakti, częściowej ekspansji svarüpa-çakti. Dlatego też wszelkie działania odnoszące się w jakiś sposób do żywych istot są działaniami wyłącznie jéva-çakti.

“Zgodnie z wedyjskim stwierdzeniem, Svetäçvatara Upaniñad 6.8:

paräsya çaktir vividhaiva çrüyate

“‘Cit-çakti jest para-çakti, najwyższą absolutną energią.’

“Poza duchowym królestwem cit-çakti oraz pomiędzy nim a materialną krainą mäyi znajduje się obszar taöasthä-çakti, w którym cit-çakti manifestuje Siebie w Swej częściowej ekspansji jako jéva-çakti, generując w ten sposób wieczne żywe istoty w taöasthä, obszarze granicznym.”

Vrajanätha, “Ogień, słonce i płomienne iskry są bezwolnymi, materialnymi obiektami. Dlaczego użyte są w analogiach opisujących duchowe tematy?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Ostrzegałem cie wcześniej, że używanie przyziemnych slow do objaśniania transcendentalnych tematów stwarza sytuacje, w których należy zmierzyć się z nieuniknionymi niedoskonałościami pojęciowymi. Z braku innych możliwości zmuszeni jesteśmy używać przyziemnych analogii słońca, iskier i promieni. W rzeczywistości Kryszna jest miliony razy nadrzędny w stosunku do słońca, to samo odnosi się do Jego siedziby i blasku Jego ciała. Pomimo tego można posiłkować się tym analogiami, gdyż jest w nich zawarte pewne pomocne podobieństwo.

“Przykłady te jednakże pomagają przekazać idee przy wyjaśnianiu jedynie ograniczonej liczby specyficznych cech- nie całościowo i we wszelkich aspektach. Piękno i rozjaśniająca światłość słońca i jego promieni służą za analogie dobre do ukazywania podobnych cech Prawdy Absolutnej. Jednakże wewnętrzne cechy słońca i jego promieni, a mianowicie ich zdolność do spalania i fakt, że są one całkowicie materialne, nie mają odpowiednika w obiektach duchowych. Gdy ktoś porównuje mleko do wody, może próbować ukazać pewne podobieństwa, mianowicie ich stan ciekły. Ukazane zostaje jedynie to konkretne podobieństwo, płynność- nie jest opowiedziane, że mleko i woda są takie same pod każdym względem. Dlatego tez, analogie pomagają podkreślić podobieństwo dwóch podmiotów w konkretnych miejscach, nawet jeżeli te dwa podmioty ostatecznie mają przeciwne natury.”

Vrajanätha, “Z jednej strony mamy promienie transcendentalnego Słońca, Çré Kryszny, a z drugiej maleńkie cząsteczki dryfujące w tych promieniach. Cząsteczki te nieróżne są od Słońca, lecz, jak sam powiedziałeś, są od niego zawsze rożne. Jak to możliwe?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Jedną z cech natury materialnej jest to, że podmioty stwarzane przez inne podmioty pozostają w związku ze swym źródłem lub całkowicie się od niego oddzielają. Przykładowo, jajko zniesione przez ptaka jest od niego całkowicie oddzielone, podczas gdy paznokcie i włosy wyrastają z ludzkiego ciała, będąc w ten sposób scalonymi ze swym źródłem tak długo, aż nie zostaną ucięte. W świecie duchowym sprawy te mają się całkowicie inaczej.

“Wszystkie emanacje pochodzące z Duchowego Słońca, Çré Kryszny, są jednocześnie tożsame z Nim i od Niego różne. Promienie słoneczne i ich najmniejsze cząstki są nierozłączne i tożsame. Podobnie, jéva-çakti porównywana jest do promieni słonecznych, a niezliczone jévy porównuje się do maleńkich cząsteczek tych promieni. Jéva-çakti i wchodzące w jej skład jévy generowane są przez Çré Krysznę i pozostają nierozłącznie z Nim związane, tak jak nierozłączne są słońce, jego promienie i cząstki tych promieni. Ponadto, choć są one jednym, jednocześnie z powodu niewielkiej niezależności przysługującej indywidualnym Avom, są one wiecznie od Kryszny oddzielone. Dlatego też wieczną prawdą jest, iż Çré Kryszna i jéva są jednocześnie tożsami i różni od siebie.

“Pandici dają inny przykład prowadzący do tej samej konkluzji, choć będąc przyziemnym, jest on w naturalny sposób nieco prostacki. Sztuka złotej biżuterii wykonana jest z większej sztaby złota i ponieważ jest to złota bransoleta, nie różni się od owej sztaby. Jednakże, ponieważ jest to bransoleta, różni się ona od sztaby. Pomimo nieuniknionej niedoskonałości tego przykładu, bezsprzecznie ukazana została jedna idea: transcendentalne słońce, Çré Kryszna, nie rożni się od Swych transcendentalnych energii- oboje są podmiotami duchowymi. Çré Kryszna, jako pełen absolutnej boskości, źródło wszelkich energii, znacząco różni się wielkością i statusem od Swych nieskończenie małych dzieł. Stąd też, analogia ghaöäkäça, nieba w naczyniu, i mahäkäça, nieograniczonego nieba, preferowane przez monistycznych mäyävädé nie są wyważone i odpowiednie w duchowym kontekście.”

Vrajanätha, “Jeśli duch i materia mają zasadniczo różne natury, w jaki sposób może być odpowiednią jakakolwiek analogia?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “W naturze materialnej występuje stopniowanie statusu, które naiyäyika, logicy, określają jako nitya. Jednakże między duchem a materia nie ma takiej całkowitej rozbieżności statusu. Dotychczas omówiliśmy i ustaliliśmy, iż cit, duch, jest rzeczywisty, a materia jest zaledwie vikära, zniekształconym przekształceniem i odbiciem. Przekształcona materialna rzeczywistość na wiele sposobów rożni się od rzeczywistości duchowej choć mają wiele wspólnych cech.

Przykładowo podczas opadów deszczu ze śniegiem, połowa opadu to śnieg, a druga połowa- zimna woda. Część śniegu przekształciła się w zimną wodę, przyjmując status odmienny od pierwotnego, czyli śniegu. Jednakże zarówno śnieg, jaki i powstała z niego woda mają wspólną cechę- są zimne. Podobnie jest w przypadku widy zimnej i gorącej- są tożsame, jeśli chodzi o ich cechę ciekłości, lecz różnią się temperaturą. Widzimy stąd, jak pewne cechy obiektu oryginalnego widoczne są pomimo jego transformacji w obiekt wtórny.

“Świat materialny jest odbiciem i przekształceniem świata duchowego. Jednakże poprzez pewne jego cechy, wciąż podobne do pewnych cech świata duchowego, duchowe pojęcia objaśniane są przy użyciu analogii mających swe źródło w owych podobieństwach. Inna metoda to arundhaté-darçana-nyäya, logiczna zasada poznawania obiektów ukrytych i subtelnych dzięki obserwacji obiektów dużych i łatwo dostrzegalnych, a w jakiś sposób pokrewnych tym pierwszym. Słaba gwiazda Arundhaté (Alkor w Wielkiej Niedźwiedzicy) może zostać zauważona dzięki odszukaniu i rozpoznaniu jasnych gwiazd znajdujących się w jej sąsiedztwie. Porównując wulgarne cechy materii do ich przeciwieństw, ducha, możemy domyślać się ezoterycznych prawd natury duchowej, gdyż pewne cechy właściwe naturze materialnej zbliżone są do prawd duchowych.

“Rozrywki Çré Kryszny są w pełni duchowe; nie ma w nich żadnego zanieczyszczenia doczesnymi cechami. Jednakże, gdy te niebiańskie tematy z Vrajy zawarte w Çrémad-Bhägavatam omawiane są podczas zgromadzeń, słuchacze osiągają rożne rezultaty, odpowiednie do poziomu ich duchowej świadomości. Zatwardziali materialiści uważają, że opowieści te podobne są fikcyjnym historiom o zwykłych bohaterach i bohaterkach. Madhyama-adhikäré używa zasady arundhaté-darçana i postrzega duchową prawdę kryjącą się za opisami. Doświadcza on najwyższego rodzaju szczęścia dzięki swemu nastrojowi oddania i uczciwemu podejściu do tematu. Uttama-adhikäré całkowicie pogrąża się w tych rozrywkach i rozkoszuje się czystą transcendentalną rasą.

“Jakie inne metody, poza tymi z filozofii nyäya, mogą pomóc w nauczaniu żywych istot o Prawdzie Absolutnej? W jaki sposób może uwarunkowana dusza zrozumieć te niepojęte tematy- których nie mogą zgłębić materialny umysł i uczucia- i ogrzewać się w blasku ich chwały? Nie znajduję alternatywy dla analogii i metod takich jak arundhaté-darçana-nyäya. Wrodzoną naturą obiektów materialnych jest to, że podobne są one do jednych, a rożne od innych obiektów. Nie ma to miejsca w przypadku Najwyższego Pana i Jego energii, które jednocześnie są tożsame i rożne od siebie. Należy przyjąć fakt, iż Çré Kryszna i Jego jéva-çakti wraz z jej wytworami, niezliczonymi jévami, są w niewyobrażalny sposób tożsame, a zarazem różne od siebie.”

Vrajanätha, “Czym różnią się Éçvara i jéva?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Najpierw wymienię podobne ich cechy, a następnie wyliczę różnice. Najwyższy Pan jest uosobieniem wiedzy, symbolem wszechwiedzy, najwyższym doradcą, samo zamanifestowaną najwyższą boskością, nauczającym innych, kñetrajïa, znawcą pól działania, samodzielnie podejmującym decyzje, odbiorcą przyjemności. Te same cechy przejawia jéva, lecz w znikomych ilościach. Pan posiada te cechy w pełni, gdyż jest on ostatecznym właścicielem kompletnych duchowych energii. Dla odmiany, jéva ze względu na swój niewielki rozmiar i maleńką moc posiada te same cechy, lecz w znikomym stopniu. Stąd też, mimo różnicy w ich rozmiarach i naturze, jeśli chodzi o cechy, Pan i jéva są sobie bardzo bliscy.

“Wszechwiedzący najwyższy Pan jest kontrolerem i władcą svarüpa-çakti, jéva-çakti i mäyä-çakti. Te rodzaje Jego çakti służą Mu, gotowe do bezwzględnego wypełniania Jego poleceń. Cechy Pana bez wątpienia obecne są w nieznacznym stopniu w jévie, lecz mimo tego w dalszym ciągu jest ona zależna i podległa nakazom śakti Pana.

“W piątym wersecie nauk Daça-müla, słowo mäyä nie wskazuje jedynie na pospolitą jaòa-mäyä; mäyä bez wątpienia oznacza także svarüpa-çakti Pana, znaną także jako Yogamäyä. Zgodnie z etymologią …méyate anayä iti mäyä… ‘To, za pomocą czego można dokonywać pomiarów, jest nazywane mäyä.’ Śakti Pana łącząca Çré Krysznę ze światem duchowym, jévą i naturą materialną także nazywane jest mäyä. Çré Kryszna jest Panem mäyi, a jéva jest jej więźniem i niewolnikiem. Svetäçvatara Upaniñad, 4.9-10, objaśnia:

yasmän mäyé såjate viçvam etat

tasmiàç cänyo mäyayä sannirüòhaù

mäyäà tu prakåtià vidyän

mäyinaà tu maheçvaram

tasyävayava-bhütais tu

vyäptaà sarvam idaà jagat

“‘Elementy, z których Najwyższy Pan, Pan mäyi, stwarza ten wszechświat, w który wchodzi więzien mäyi, jéva, znane są pod nazwą prakåti lub mäyä. Najwyższy Pan, kontroler mäyi, w Swej Formie Kosmiczne przenika całe Stworzenie.’

“Zgodnie z tym cytatem z Wed, słowo mäyé odnosi się do Pana mäyi, Çré Kryszny. Słowo prakåti oznacza sampürëa-çakti, kompletną, pełną energię. Ta wyższość i kompletna natura są boskimi przywilejami Pana. Jéva nie posiada ich ani w obecnym uwarunkowanym stanie, ani w stanie wyzwolonym. Wieczna różnica między jévą i Bhagavänem podana jest w piśmie Brahma-sütra, 4.417:

jagad-vyäpära varjjaà prakaraëäd asamihitatvät

“‘Stwarzanie, utrzymywanie i zarządzanie wszystkimi duchowymi i materialnymi światami może być dziełem jedynie Najwyższego Brahmana, nikt inny nie jest w stanie wykonywać tych czynności. Wyzwolone żywe istoty mogą spełniać inne czyny, lecz nie te, które należą wyłącznie do Niego.’

“ Taittiréya Upaniñad objaśnia to następująco:

yato va imäni bhütäni jäyante

“‘Najwyższy Brahman jest źródłem wszystkich żywych istot, utrzymującym wszystko i jednocześnie celem, do którego zmierza po unicestwieniu.’

“Nawet naciągając znaczenie słów, jéva, wyzwolona czy też nie, nigdzie w tym wersecie ie jest wymieniona jako osoba dokonująca aktów stworzenia, utrzymywania i destrukcji. We wszelkich pismach wedyjskich kategorii çruti i småti, jedynie Bhagavän ma przypisaną moc kontrolowania spraw wszechświata, nigdy jéva. Hipotetycznie, gdyby indywidualnym jévom miałaby być nadana tak wielka moc stwarzania, utrzymywani i niszczenia, wtedy ludzkość stanęłaby w niepożądanym filozoficznie położeniu, bahv-éçvara-doña, błędnej koncepcji wielu indywidualnych éçvarów, kontrolerów. Dlatego też istotnym jest zrozumienie faktu, iż nawet wyzwolone dusze nie mają mocy niezbędnej do stwarzania, utrzymywania i zniszczenia manifestacji kosmicznej. Ta wieczna różnica pomiędzy jévą a Najwyższym Panem odnosi się do wszystkich żywych istot i jest nieunikniona. Dlatego należy zrozumieć, że stwierdzenie: ‘Jéva jest wiecznym sługą Çré Kryszny’ jest prawdziwym mahä-väkya, ważnym oznajmieniem.”

Vrajanätha, “Jeśli ta wieczna różnica jest doskonale i ostatecznie udowodniona, kiedy i w jaki sposób idea tożsamości staje się realną? Co więcej, jeśli koncepcja tożsamości rzeczywiście stanie się prawdziwą, czy powinniśmy wtedy ostatecznie zaakceptować ideę nirväëy, wtopienia się jévy w Brahmana?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Nie, drogi synu, bez wątpienia nie ma takiej możliwości. Żywa istota nigdy nie staje się nieróżną od Najwyższego Pana.”

Vrajanätha, “Ale czyż nie powiedziałeś, że są oni w niepojęty sposób tożsami i rożni od siebie?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Biorąc pod uwagę duchową naturę i cechy jéva nigdy niczym nie różni się od Çré Kryszny, lecz jeśli chodzi o duchową tożsamość, jéva jest wiecznie różna od Kryszny. Ich jedność jest wieczna i ich odmienność także. Ta wieczna między nimi różnica jest istotna i wyraźna. Przykładowo, mógłbyś powiedzieć: ‘Ten dom należy do Devadatty.’ Jednocześnie ktoś może oznajmić: ‘Devadatty nie ma w domu.’ Z tych dwóch jednocześnie prawdziwych stwierdzeń, to potwierdzające fakt iż ‘Ten dom należy do Devadatty’ jest ważniejszym. Innym przykładem ze świata materialnego jest widzialne niebo- jest bezwładną materią i ma swe źródło, lecz pomimo bycia jednym z owym źródłem – przestrzenią kosmiczną – niebo jest wyraźnie odmienne od niego. W rzeczywistości jego tożsamość jest dostrzegana właśnie dzięki odmienności od jego źródła. Stąd też, wieczna różnica pomiędzy jévą a Najwyższym Panem, pomimo jednoczesnej z Nim tożsamości, w rzeczywistości obdarza jévę jej wieczną tożsamością, stając się najważniejszą częścią ich wiecznego związku.”

Vrajanätha, “Proszę, opowiedz mi więcej o wiecznej naturze jévy.”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Jéva to nieskończenie mała duchowa istota, z natury obdarzona świadomością, a więc i wiedzą. Ma poczucie tożsamości, chce się cieszyć, docieka, jest istotą inteligentną. Jéva posiada swą wieczną tożsamość, niezwykle tajemną i wyszukaną. Materialne ludzkie ciało składa się z kończyn, nosa, uszu i tak dalej. Podobnie, duchowe ciało jévy upiększają jej doskonale duchowe cechy i jest to jej wieczna postać. Gdy żywa istota zostaje uwarunkowana, dwie upädhi, fałszywe tożsamości, okrywają jej mikroskopijną, duchową i wieczną postać. Pierwsza okrywa to liëga-çaréra, ciało subtelne, druga okrywa jest sthüla-çaréra, wulgarne ciało fizyczne.

“Nieuniknioną upädhi, okrywą, uwarunkowanej jévy jest liëga-çaréra, którą pozyskuje ona w momencie zniewolenia przez mäyę; pozostaje ona wraz z nią aż do momentu wyzwolenia. W momencie śmierci jéva zmienia swe stare, wulgarne ciało fizyczne, lecz ciało subtelne pozostaje. W chwili śmierci przenosi ono jévę, wraz z wszelkimi pragnieniami dotyczącymi materialnych czynności, z jednego wulgarnego siała materialnego do drugiego. Szczegóły i zasady dotyczące tej zmiany materialnych ciał opisują Chändogya Upaniñad i Brahma-sütra. Nosi ono nazwę païcägni-vidyä, pięć ognistych substancji, którymi są citägni, våñöyägni, bhojanägni, retohavanägni, etc.

“Natura i skłonności uwarunkowanej jévy w jej nowym życiu i ciele są określone przez pragnienia i saàskäry, oczyszczające rytuały, z jej poprzedniego żywota. Zgodnie z nimi przyjmuje określoną pozycje i kastę. Jej zajęcia i czynności w obecnym życiu wyznacza jej pozycja w systemie varëäsrama, proces ten powtarza się po śmierci i kolejnych narodzinach. Tak wygląda kwestia dwóch okryć wiecznej duchowej tożsamości żywej istoty- sthüla-çaréra i liëga-çaréra.”

Vrajanätha, “Czym różnią się nitya-çaréra, wieczna postać jévy, i jej liëga-çaréra?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Nitya-çaréra jest całkowicie duchowa, pozbawiona jakichkolwiek wad i stanowi prawdziwą tożsamość jévy, jej prawdziwe ‘ja’ i ego. Liëga-çaréra pozyskiwana jest w momencie, gdy jéva wchodzi w kontakt z materią. Składa się z trzech wypaczonych transformacji energii duchowej: mana, umysł; buddhi, inteligencja; i ahaìkära, fałszywe ego.”

Vrajanätha, “Czy mana, buddhi i ahaìkära są substancjami materialnymi? Jeśli tak, to kiedy obdarzane są jïäną, wiedzą i świadomością, i kriyä, działaniem?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Bhagavad-gétä, 7.4-6, oznajmia:

bhümir äpo ’nalo väyuù

khaà mano buddhir eva ca

ahaìkära itéyaà me

bhinnä prakåtir añöadhä

“‘ Ziemia, woda, ogień, powietrze, eter, umysł, inteligencja i fałszywe ego – wszystkie (w liczbie ośmiu) są Moimi oddzielonymi energiami materialnymi.’

apareyam itas tv anyäà

prakåtià viddhi me paräm

jéva-bhütäà mahä-bäho

yayedaà dhäryate jagat

“‘ Oprócz tych energii, o potężny Arjuno, istnieje Moja wyższa energia, którą są wszystkie żywe istoty wykorzystujące zasoby tej niższej, materialnej natury.’

etad-yonéni bhütäni

sarväëéty upadhäraya

ahaà kåtsnasya jagataù

prabhavaù pralayas tathä

“‘ Wszystkie stworzone istoty mają swoje źródło w tych dwóch naturach. Wiedz, że Ja jestem początkiem i końcem wszystkiego, co materialne i duchowe w tym świecie.’

“Zgodnie z tym, co mówi nam Gétopaniñad, sarva-çaktimän Bhagavän posiada dwie odmienne prakåti, natury: para-prakåti, wyższą duchową naturę i aparä-prakåti, niższą naturę materialną. Jego para-prakåti jest jéva-çakti, zaś Jego aparä-prakåti jest jaòa-çakti, znana także jako mäyä-çakti.

Jéva-çakti jest częścią i cząstką Najwyższego Pana, dlatego też nazywana jest ona para-çakti, podczas gdy mäyä-çakti jest zewnętrzną energią materialną, nazywaną aparä-çakti. Jéva jest odmienna od aparä-çakti. Niższa aparä-çakti składa się z ośmiu materialnych elementów, pięciu wulgarnych i trzech subtelnych. Te trzy subtelne elementy to mana, buddhi i ahaìkära. Są one subtelnymi, wewnętrznymi elementami składającymi się na liëga-çaréra, jednakże i one są całkowicie materialne. Choć z powodu obecności jévy w ich wnętrzu przejawiają one jakiś rodzaj świadomości i wiedzy, nie jest to świadomość transcendentalna, lecz ziemska świadomość zanieczyszczona przywiązaniem jévy do niższej rangą mäyä-çakti.

“Wrażenia zmysłowe odbierane ze świata materialnego przez umysł są ubarwione koncepcjami i ideami przechowywanymi w liëga-çaréra pochodzącymi z wielu poprzednich wcieleń jévy. Dlatego też te ubarwienia materialnego umysłu są materialistyczne, a nie transcendentalne. Zwyczajna inteligencja analizuje te upiększone pokazy informacji przekazane jej przez materialny umysł w celu rozróżnienia, czy informacja ta ma być przyjęta, czy też nie. Ostatecznym elementem, od którego zależy przyjęcie bądź odrzucenie tej analizy, jest fałszywe ego.

“Te trzy materialne elementy, mana, buddhi i ahaìkära, pobudzone obecnością jévy wewnątrz nich, scalają się w celu utworzenia doczesnej, drugiej tożsamości nazywanej liëga-çaréra, która staje się tak silna, że okrywa prawdziwe wieczne, duchowe ego jévy. Jako że jéva jest wiecznie spokrewniona z transcendentalnym Słońcem, Çré Kryszną, jako Jego integralna część i cząstka, także i jej oryginalne i duchowe ego jest w podobny sposób wieczne. Gdy dusza osiąga wyzwolenie, jej oryginalne duchowe ego zostaje odsłonięte i otwarcie przejawione. Jednakże tak długo, jak wieczne duchowe ego jévy pozostaje zakryte przez jej liëga-çaréra, jej utożsamianie się ze światem materialnym będzie bardziej zdecydowane, a jej duchowe ego bierne i praktycznie nieobecne. Liëga-çaréra jévy okryta jest przez jej sthüla-çaréra, która spełnia kriyä, działania, uwarunkowanej żywej istoty. Sthüla-çaréra utożsamiana jest następnie z fałszywym tymczasowym ego w postaci pozycji w ramach systemu varëäsrama.

“Mana, buddhi i ahaìkära rzeczywiście są materialne, lecz ponieważ przedstawiają – w zniekształcony sposób - ätmä-våti, cechy prawdziwej jaźni, wcielonej duszy, fałszywie ukazują siebie jako źródła świadomości, wiedzy i działania.”

Vrajanätha, “Szanowny mistrzu, zrozumiałem już, że wieczna postać jévy jest mikroskopijną cit, a jej członki, cechy i natura są subtelne i piękne. W uwarunkowanym stanie liëga-çaréra okrywa ta piękną postać. Wulgarne materialne okrycie całkowicie zanieczyszcza i zniekształca oryginalną i prawdziwą tożsamość jévy. Czy w mukta-avasthä, wyzwolonym stanie, żywa istota jest całkowicie nieskazitelna i pozbawiona wad?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Będąc maleńką częścią i cząstką Çré Kryszny, jéva w swej duchowej postaci bez wątpienia jest nieskazitelna, lecz niekompletna z powodu swej wrażliwości i niewielkich rozmiarów. Jedyna zauważalną słabością w jej pozbawionym wad stanie jest to, że przy bliższym kontakcie z potężną mäyä-çakti jej duchowa natura może zostać przesłonięta i ukryta. Çrémad Bhägavatam, 10.2.32, opisuje to w następujący sposób:

ye ’nye ’ravindäkña vimukta-mäninas

tvayy asta-bhäväd aviçuddha-buddhayaù

äruhya kåcchreëa paraà padaà tataù

patanty adho ’nädåta-yuñmad-aìghrayaù

“‘ O lotosooki Panie, chociaż niewielbiciele, którzy mając na celu osiągnięcie najwyższej pozycji podjęli surowe pokuty i wyrzeczenia, mogą uważać się za wyzwolonych, to jednak ich inteligencja nie jest oczyszczona. Upadają oni ze swojej wyimaginowanej pozycje wyższości, gdyż nie okazują żadnego szacunku Twoim lotosowym stopom.’

“Możemy zauważyć, że jakkolwiek wzniosłą pozycję może osiągnąć wyzwolona dusza, zawsze pozostaje ona zależną. W rzeczywistości taka jest jéva-tattvy. Dlatego też Wedy wielokrotnie powtarzają, że Bhagavän jest Panem mäyi, a jéva, będąc taöasthä-çakti, jest w każdych okolicznościach podatną na podporządkowanie przez mäyę.”

Tak kończy się Trzynasty Rozdział księgi Jaiva-dharma, zatytułowany: Nitya-dharma: Sambandha, Abhidheya i Prayojana. Część Trzecia: Jéva, Wieczna Indywidualna Dusza

_________________
Niech Pan Śri Ćajtanja, księżyc Nawadwipy, król tancerzy, pojawi się
w zakątku mego serca.

ROZDZIAŁ SZESNASTY

Nitya-dharma: Sambandha, Abhidheya i Prayojana

Część Czwarta: Jéva pochłonieta przez Mäyę, Energię Iluzoryczną

Vrajanätha powrócił do domu zastanawiając się nad prawdziwą naturą jévy, o której właśnie dowiedział się z Daça-müla. Wieczorem, leżąc w łóżku, rozmyślał: “Otrzymałem już odpowiedź na nurtującą mnie kwestię ‘Kim jestem?’ i teraz wiem, że jestem maleńką iskrą z promienia emanującego z transcendentalnego Słońca, Çré Kryszny. Choć niewielkich rozmiarów, jestem wieczną i obdarzoną wiedzą kroplą nieograniczonej transcendentalnej przyjemności. Pomimo mych mikroskopijnych rozmiarów posiadam duchową tożsamość i postać przypominającą duchową formę Çré Kryszny. Z powodu niezamanifestowania mej duchowej formy, w chwili obecnej doświadczam nieszczęść życia materialnego. Me szczęście zbudzi się, gdy poczynię szczere wysiłki w procesie budzenia mej duchowej formy i tożsamości. Musze zrozumieć, dlaczego przykrył mnie ten całun nieszczęść, postaram się jutro wyjaśnić to z moim guru.”

Sen cicho zakradł się niedaleko północy i w poprzedzających świt godzinach Vrajanätha śnił o porzuceniu życia materialnego i zostaniu Vaiñëavą. Przebudziwszy się, leżał w łóżku z nadzieją, że Pan w jakiś sposób pomoże mu wyrwać się z materialnej matni. Wyszedł na podwórko i usiadł na podwyższeniu używanym przy odprawianiu ceremonii religijnych. Pojawiła się wtedy grupa jego uczniów; podeszli i z szacunkiem dotknęli jego stop, po czym jeden z nich przemówił: “W przeszłości nauczyłeś nas niezliczonych argumentów z dziedziny logiki. Teraz chcielibyśmy studiować pod twym okiem słynną księgę o logice, Nyäya Kusumäïjali.”

Vrajanätha skromnie odparł, “Spakowałem na dobre wszystkie moje książki i tak, jak wspaniały Nimäi Paëòita, zdecydowany jestem obrać nowy kierunek. Poszukajcie innego nauczyciela.”

Gdy uczniowie odchodzili, pojawił się Çré Caturbhuja Miçra, by spotkać się z babką Vrajanätha- przynosił dla niego propozycję małżeństwa. Wyjaśnił jej: “Çré Vijaynätha Bhaööäcärya pochodzi z arystokratycznej rodziny, a jego córka jest niezwykle piękna. Byłaby wspaniałą partią dla twego wnuka. Bhaööäcärya jeszcze nie obiecał nikomu jej ręki. Vrajanätha może oświadczyć się jej natychmiast.”

Podsłuchawszy tą rozmowę, Vrajanätha pomyślał: “Cóż za dylemat! Poważnie rozważam porzucenie rodziny i domu, a teraz, w najbardziej nieodpowiedniej chwili, pojawia się przygotowana przez moją babkę propozycja małżeństwa!”

Cała ta sytuacja stała się tematem rozmów całej rodziny. Matka, babka i inne starsze kobiety z rodziny dyskutowały zawzięcie, pozostawiwszy Vrajanätha samemu sobie. Cały dzień zmarnowano na wysuwaniu i obalaniu przeróżnych argumentów tak, że zachód słońca prawie umknął ich uwadze. Wkrótce niebo zasnuły burzowe chmury, oznajmiając swą obecność głębokim dudnieniem i rozbłyskami piorunów, co pomogło zagłuszyć ożywione dysputy. Po chwili zaczęła się rzęsista ulewa, więc Vrajanätha nie mógł tego dnia udać się do Mäyäpura. Wczesnym rankiem następnego dnia kontynuowano rozmowy o ożenku Vrajanätha, co skutecznie zepsuło jego nastrój i pozbawiło go apetytu. Dopiero po zmroku mógł on opuścić dom- pośpieszył do małej chatki, kuöéra, Raghunätha däsa Bäbäjéego i w pokłonach padł przed nim na ziemię.

Wielebny Raghunätha däsa Bäbäjé powiedział, “Ostatniej nocy ulewa musiała uniemożliwić ci odwiedzenie mnie. Cieszę się, że dzisiaj przyszedłeś.”

Vrajanätha odparł, “Drogi mistrzu, niespodziewanie stanąłem przed poważnym problemem, o którym opowiem ci później. Teraz chciałbym, byś objaśnił mi pewną kwestię: jéva jest całkowicie duchowa, dlaczego więc zstępuje do zdegradowanego świata materialnego?”

Delikatny uśmiech pojawił się na ustach Raghunätha däsa Bäbäjéego, który odpowiedział cytując szósty werset Daça-müla:

svarüpärthair hénän nija-sukha-parän kåñëa-vimukhän

harer mäyä-dandyän guëa-nigaòa-jälaiù kalayati

tathä sthülair lingai dvi-vidhävaraëaiù kleça-nikarair

mahäkarmälänair nayati patitän svarga nirayau

“‘Zgodnie ze swą svarüpa, wieczną naturą, jéva jest podporządkowanym sługą Çré Kryszny i jej przeznaczeniem jest wieczna służba dla Niego. Uwarunkowane dusze, które zapomniały o swej svarüpie, tarzają się w złudzeniu fałszywej dumy i materialnych przyjemności. Odrzuciły one Çré Krysznę, więc karane są przez mäyä-çakti, która pęta ich łańcuchami w postaci trzech sil natury materialnej, czyli sattva, räja i tama. Co więcej, okrywa ona svarüpę jévy ciałem subtelnym, a następnie ciałem wulgarnym, tym samym zniewalając jévę w strasznym kole reakcji karmicznych, które czasami wynosi ją do niebios, a innym razem spycha w otchłanie piekieł.’

“Na planecie Goloka Våndävana, Çré Balaräma przejawia nieograniczoną ilość nitya-pärñadä, wiecznych towarzyszy, będących sługami Çré Kryszny z kategorii jéva. Podobnie nma planetach Vaikuëöha, Pan Saìkarñaëa przejawia niezliczonych nitya-pärñadä, również z kategorii jéva, pełniących służbę dla Çré Näräyaëa. Ci nitya-pärñadä są wiecznie zaangażowani w służenie obiektowi swej czci, Najwyższemu Panu, zaabsorbowanemu rasą. Są oni wiecznie usytuowani w swej svarüpie i zawsze zaangażowań i są w dostarczanie przyjemności swemu ukochanemu Panu, zaś ich entuzjazm i oddanie dla Niego nigdy nie zmniejsza się. Zawsze są pełni duchowej mocy, gdyż nasyceni są cit-çakti Pana. Nie mają żadnego kontaktu z mäyą- nawet nie pamiętają o jej istnieniu. Są stałymi mieszkańcami świata duchowego i znajdują się z dala od mäyi. Całkowicie pochłania ich rozkoszowanie się służbą oddania dla ich umiłowanego Pana. Tym wiecznie wyzwolonym duszom całkowicie obce są egoistyczne przyjemności i smutki. Prema jest ich ciałem i duszą, nie wiedzą oni nawet, że istnieją żałoba, śmierć i strach.

“Ponadto, niezliczone, maleńkie jévy emanują z Käraëodakaçäyé Mahä Viñëu, leżącego w Oceanie Przyczyn, którego wzrok zapładnia mäyä-çakti. Sąsiadując z mäyą, jévy te doświadczają jej różnorodności. Cechy większości jév, o których mówiliśmy już wcześniej, obecne są również w tych jévach. Jednakże z powodu ich znikomych rozmiarów i usytuowania na granicy, ich wrodzoną natura jest oglądanie zarówno świata duchowego, jak i materialnego. Ich graniczna pozycja jest powodem podatności na wpływy, gdyż - do tej pory- nie zostały one wzmocnione przez cit-bala, siłę duchowej energii, którą obdarza łaskawie Najwyższy Pan, obiekt ich czci. Te spośród nich, które pragną cieszyć się naturą materialną, pochłaniane są przez materię i w ten sposób na wieczność przez nią ujarzmiane, podczas gdy te pragnące służyć Najwyższemu Panu, otrzymawszy Jego łaskę, wznoszą się do świata duchowego. Stąd, mój synu, znajdujemy się w najbardziej żałosnym położeniu. Zapomniawszy o naszym oddaniu i służbie dla Çré Kryszny, jesteśmy więźniami mäyi i w ten sposób, miast naszej oryginalnej transcendentalnej pozycji, znajdujemy się w tej godnej pożałowania sytuacji.”

Vrajanätha, “Drogi mistrzu! Pojąłem już, że jéva jest taöasthä-çakti Pana i znajduje się na taöa, pograniczu dwóch światów. Jednakże, dlaczego niektóre jévy zostają pochłonięte przez materialną egzystencję, podczas gdy inne są wynoszone do świata duchowego?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Transcendentalne cechy Najwyższego Pana Çré Kryszny są posiada również jéva, lecz w znikomym stopniu. Cecha wolnej woli należąca do Çré Kryszny jest więc także częścią natury jévy, lecz w niewielkim stopniu. Gdy jéva korzysta ze swej niezależności we właściwy sposób, pozostaje ona w związku ze Çré Kryszną, jednakże niewłaściwie używając owej niezależności oddala się ona od Pana i przyciągana jest do korzystania z natury materialnej i cieszenia się nią. Rozwijając podłą cechę fałszywej dumy myśli ona: ‘Ja jestem tym, który będzie cieszył się wszystkim, co znajdzie.’ Tak oto, pięć poziomów niewiedzy- tämisra, buntownicze odrzucenie służenia Panu; andha-tämisra, uważanie śmierci za ostateczny koniec; tamas, ignorancja co do własnej pozycji jako jévy; moha, iluzoryczna cielesna koncepcja życia; mahä-moha, przywiązanie do przyjemności materialnych- okrywają czystą duchową świadomość jévy. Jedyna przyczyną tego, wyzwolenia lub uwarunkowania jévy jest właściwe lub niewłaściwe użycie jej niewielkiej niezależności.”

Vrajanätha, “Çré Kryszna jest karuëamaya, nieskończenie łaskawy, dlaczegóż więc stworzył On tak słabe jévy? W rezultacie swej słabości kuszone są one w jarzmo mäyi.”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Prawdą jest to, co mówisz. Kryszna jest karuëamaya, ale jest On także lélämaya, dynamiczny i wiecznie zaangażowany w Swe rozrywki. Uważając, że jéva może stać się czynnym partnerem w Jego rozmaitych lélä, Najwyższy Pan uczynił ją wszechstronną i zdolną do podnoszenia się z pokornej pozycji jako istoty o naturze granicznej do mahä-bhäva, nieograniczonej i transcendentalnej najwyższej duchowej świadomości. By dodać jévie mocnej determinacji i ułatwić jej wzniesienie się do tej wzniosłej pozycji, Pan stworzył także rozmaite poziomy materialnej energii, od wulgarnej materii aż do ahaìkära, sięgającego głębi jej błędnego utożsamienia się z materią. Gdy jéva wybiera ścieżkę postępu materialnego, bezwładna materia stwarza praktycznie niepokonane przeszkody na jej ścieżce poszukiwania najwyższego szczęścia. Jévy schodzące w dół, ku temu materialnemu uwikłaniu, poszukując jedynie zadowolenia własnych zmysłów, oddzielone są od swej svarüpy i tym samym znacznie oddalają się od Najwyższego Pana. Stają się coraz bardziej zdeprawowane, lecz w Swym nieskończonym współczuciu Pan, ze Swą transcendentalną siedzibą i towarzyszami, zstępuje na ziemię i osobiście pojawia się przed nimi, by dać im sposobność do stopniowego wzniesienia się do najwyższego duchowego celu. Korzystające z tej okazji jévy stopniowo wznoszą się do transcendentalnej krainy i osiągają pozycję równą nitya-pärñadä.

Vrajanätha, “Dlaczego indywidualna dusza musi cierpieć, by Pan mógł Cieszyc się tymi lélä?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Należy wziąć pod uwagę to, że możliwość posiadania i używania wolnej woli jest w rzeczywistości specjalna łaską Çré Kryszny. Bezwładna materia nie ma wolnej woli, więc nie jest niezbędna ani istotna. Z drugiej strony, jéva, potwierdzając swą wolną wolę, osiąga pozycję władcy materialnego świata. Rozkosz i cierpienie są różnymi stanami umysłu. To, co dla nas jest cierpieniem, dla innej istoty przywiązanej do takiego stanu może jawić się jako przyjemność. Jednakże końcowym rezultatem wszelkich materialnych przyjemności jest cierpienie. Materialnie uwikłana osoba ostatecznie doświadcza jedynie bólu i zauważając stopniowe pogarszanie się swej sytuacji pragnie niezmąconego, nieskończonego szczęścia. Intensyfikacja tego pragnienia budzi jej świadomość i moc rozróżniania, prowadząc do dociekliwości i zglębiania wiedzy o najwyższej rzeczywistości. Nastrój szczerego zdobywania wiedzy prowadzi do sädhu-saìgi dającej çraddhä i sytuującej jévę na ścieżce samorealizacji.

“Dlatego też cierpienie jest w rzeczywistości błogosławieństwem. Złoto oczyszcza się poprzez przetapianie i wielokrotne kucie, podobnie gdy jéva zanieczyszczona atrakcją do ekstremalnego zadowalania własnych zmysłów – co oddala ją od Kryszny – potrzebuje oczyszczenia płomieniem i uderzeniami młota bolesnych materialnych doświadczeń. W tym sensie cierpienia zatwardziałych materialistów są pomyślne i są łaską Pana. Dlatego tez nieszczęścia, których doświadcza jéva w rozrywkach Çré Kryszny uważane są przez dalekowzrocznych wizjonerów za dobre i korzystne, podczas gdy krótkowzroczni materialiści brzydzą się nimi niczym śmiertelnymi bólami.

Vrajanätha, “Zgadzam się z tym, że cierpienia uwarunkowanych jév ostatecznie są korzystne, lecz na chwilę obecną są one bardzo bolesne. Czy nie było w mocy wszechmocnego Najwyższego Pana Çré Kryszny zmienienie tej pełnej udręk ścieżki materialnej egzystencji w łatwiejszą?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Llélä Çré Kryszny są nieograniczone i zróżnicowane, stąd też jest to kolejna z Jego unikalnych czynności. Gdy Najwyższy Autokrata umyślnie angażuje się w kalejdoskop rozrywek, dlaczegóż miałoby być czymś dlań niezwykłym odgrywanie tej konkretnej rozrywki? Jeśli zachowana ma być zasada różnorodności lélä, żadna z nich nie może być odrzucona. W jakiejkolwiek z nich, towarzysze Pana muszą być gotowi zaakceptować wiele trudności i cierpienia. Çré Kryszna puruña, Najwyższym Odbiorcą Przyjemności i Mistrzem. Wszelkie upakaraëa, uczestnicy i parafernalia, znajdują się całkowicie pod kontrolą puruña i są narzędziami pracy Najwyższego Stwórcy. W całkowitym podporządkowaniu się słodkiej woli Najwyższego Pana naturalnym jest to, że może zajść konieczność zaakceptowania jakichś przeciwności. Jeśli w końcu te materialne problemy przeradzają się w daleki cierpieniu pomyślny stan, ostatecznie dlaczego miałyby być one nazywane problemami? Na poziomie transcendentalnym, udręki jévy podczas prób zadowolenia Pana w Jego rozrywkach są ze wszelkich miar przyjemne. Jednakże, uwarunkowana dusza czyniąc zły użytek ze swej wolnej woli, odmawia sobie osobistego udziału i asystowania Çré Krysznie w Jego transcendentalnych rozrywkach. Zamiast tego, bierze w swe objęcia mäyę, dostarczającą jej jedynie bolesnych dokuczliwości. Jeśli ktokolwiek miałby być obwiniany za ten kłopot, to tylko jéva, z pewnością nie Kryszna.”

Vrajanätha, “Gdyby jéva nie miała przyznanej wolnej woli, czy cokolwiek byłoby stracone? Çré Kryszna jest wszechwiedzący, więc z pewnością wie, że jéva będzie zmuszona cierpieć, jeśli obdarzy ją wolna wolą. Biorąc to pod uwagę, czy Çré Kryszna nie powinien być uznanym za odpowiedzialnego za cierpienia jévy?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Svatantratäm, wolny wybór, jest najrzadszym z klejnotów. Gdyby nie posiadała go żadna z wielu istot zamieszkujących świat materialny, sugerowałoby to istnienie o wiele mniej znaczących istot, a ostatecznie, gdyby jéva nie została obdarzona wolną wolą, byłaby po prostu zredukowana do poziomu bezwładnej i nieistotnej materii. Jéva jest częścią i cząstką cid-vastu, absolutnej transcendencji, dlatego też posiada te same cechy jak Absolutna Całość, lecz w znikomym rozmiarze. Najwyższa niezależność jest nieodłączną cechą najwyższej duchowej substancji, Çré Kryszny, a oddzielenie substancji od jej nieodłącznych cech jest w oczywisty sposób n niemożliwe. Dlatego też, wolna wola jest bez wątpienia obecna w naturze jévy, lecz w proporcjach odpowiednich do jej rozmiarów. Nieodłączna konstytucjonalna obecność wolnej woli wynosi jévę na poziom znacznie wyższy od materii i czyni ją jej władcą w sensie materialnym. Daje jej to również przywilej stania się najdroższym sługą Najwyższego Pana.

“Lecz gdy ta sama jéva nadużywa swego wolnego wyboru i zostaje zaabsorbowana spełnianiem materialnych czynności, łaskawy Çré Kryszna przepełnia się współczuciem i troską o jej niedole. Lamentując, Pan podąża skrycie za jévą, obmyślając plan ocalenia jej. Çré Kryszna wie, że jego nieśmiertelne nektariańskie lélä pozostają niedostępnymi dla uwarunkowanych jév, więc ze współczucia przejawia Swe acintya-lélä, niepojęte i cudowne rozrywki, wewnątrz natury materialnej, dla korzyści uwarunkowanej jévy. Rozumiejąc jednakże, iż w swym uwarunkowanym stanie nie jest ona w stanie odpowiednio zrozumieć Jego transcendentalnych czynności, Çré Kryszna zstąpił na ziemię w Navadvépa, ukazując się jako najbardziej szczodra z inkarnacji, Çré Kryszna Caitanya Mahäprabhu. Działając jako boski mistrz duchowy, Çré Mahäprabhu inicjował jévę w najskuteczniejszy proces prowadzący do jej wyzwolenia. Objaśnił ezoteryczną prawdę o transcendentalnym imieniu, postaci, cechach i rozrywkach Najwyższego Pana Çré Kryszny, przyjmując jednocześnie pozycję czystego wielbiciela i własnym przykładem szerząc naukę czystej służby oddania. Drogi chłopcze! Czy ktokolwiek mógłby pomyśleć o obwinianiu tak wspaniałego Pana? Współczucie Çré Kryszny jest niezmierzone, zaś położenie uwarunkowanej duszy najbardziej godne pożałowania.”

Vrajanätha, “Czy mäyä-çakti nie uosabia naszego złego losu, czy nie jest naszym wrogiem? Gdyby wszechmocny i wszechwiedzący Najwyższy Çré Kryszna usunął mäyę, nie złagodziłoby to cierpień jévy?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Mäyä-çakti jest cieniem svarüpa-çakti Najwyższego Pana, zatem jest ona wypaczonym odbiciem tej czysto transcendentalnej energii. Pan używa jej jako narzędzia w celu oczyszczania zanieczyszczonych jév i uczynienia ich kwalifikowanymi do uczynienia postępu. Mäyädevé, uosobienie mäyä-çakti, jest służką Çré Kryszny karcącą i leczącą zbłądzone, odseparowane od Kryszny dusze. Gdy jéva, całkowicie duchowa istota, zapomina o swej wiecznej pozycji, jaką jest bycie sługą Çré Kryszny, niepotrzebnie popełnia poważny błąd. W konsekwencji tego przewinienia jéva skazana jest na wielokrotne kary wymierzane przez Mäyädevé, jawiącą się jéva niczym wiedźma. Świat materialny jest więzieniem dla zbłądzonych jév. Tak jak król wznosi więzienia, by uchronić swych poddanych, podobnie hojny Çré Kryszna dostarcza tego materialnego stworzenia jako domu poprawczego dla jév, a Mäyädevé przyjmuje rolę naczelnika więzienia.”

Vrajanätha, “Jeśli ten świat materialny przypomina więzienie, czymże jego kajdany?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Mäyädevé uzbrojona jest w trojakiego rodzaju okowy, wykonane odpowiednio z sattva-guëy, räja-guëy i tama-guëy, nimi pętane są potępione jévy. Czy wiąże je sattva, räja lub tama, wszystkie uwarunkowane jévy znajdują się w okowach. Kajdany mogą być wykonane ze złota, srebra czy żelaza- metal może się różnić, ale tak czy inaczej, pozostają one kajdanami.”

Vrajanätha, “Jeśli zgodzimy się z twierdzeniem, że jéva jest duchowa, jakże wtedy może mäyä związać ją swymi łańcuchami i utrzymać w zniewoleniu?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Natura duchowa znajduje się całkowicie poza zasięgiem wpływu natury materialnej. Jednakże tak długo, jak jéva fałszywie uważa siebie za osobę cieszącą się mäyą, pozostaje ona okryta przez liëga-çaréra na podstawie ahaìkära. Wtedy Mäyädevé zakuwa jévę w swe kajdany.”

“Jévy okryte przez ahaìkära w cesze dobroci są mieszkańcami wyższych materialnych planet niebiańskich; ci devatä spętani są złotymi łańcuchami sattva-guëy. Jévy okryte przez ahaìkära w cesze pasji mają zmieszane skłonności devatä i istot ludzkich; wiążą je srebrne łańcuchy raja-guëy. Jévy okryte przez ahaìkära w cesze ignorancji są beznadziejnie oszołomione wstrętnymi pragnieniami cielesnymi mającymi za zadanie dostarczyć wulgarnego materialnego szczęścia; spętane są one żelaznymi łańcuchami tama-guëy. Zakute w kajdany dusze nie są w stanie wyrwać się z więzienia, są uwięzione przez nieskończone cierpienia.”

Vrajanätha, “Jakie są czynności jév aresztowanych w więzieniu Mäyädevé?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Po pierwsze, ich czynności zorientowane są na zaspokajanie ich indywidualnych skłonności w materialistycznym zadowalaniu zmysłów. Po drugie, działają w celu ulżenia sobie od bezustannych cierpień towarzyszących więziennej egzystencji.”

Vrajanätha, “Proszę, objaśnij dokładniej pierwszy rodzaj materialnych czynności jévy- poszukiwanie przyjemności zmysłowych.”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Wulgarnym okryciem jévy jest jej materialne ciało, które przechodzi sześć etapów: pierwszy- narodziny, drugi- dorastanie, trzeci- osiągnięcie dojrzałości, czwarty- stwarzanie produktów ubocznych, piąty- degeneracja i szósty- zniszczenie. Te sześć przemian jest nieuniknionych dla wulgarnego ciała materialnego,; poza tym doświadcza ono głodu, pragnienia i innych n niedogodności. Uwarunkowana jéva, teraz zamieszkująca wulgarne ciało, nakłaniana jest do ciągłej aktywności przez te niekończące się pragnienia zadowalania swych zmysłów i w ten sposób zniewolona potrzebami jedzenia, spania, łączenia się w pary, obrony i tak dalej. Wszystkie te czynności ostatecznie mają za zadanie pobudzić i zaspokoić jej zmysły.

“By zdobyć takie obiekty pożądania, może ona przyjąć opcję materialnej pobożności i od narodzin aż do ostatniego tchu spełniać wedyjskie puëya saàskäry, pobożne rytuały, w celu utrzymania się i osiągnięcia swych materialnych celów. Ponadto może ona spełniać osiemnaście obrzędów ofiarnych opisywanych przez Wedy, z zamiarem wykonania w obecnym życiu takiej ilości pobożnych uczynków, która zapewni jej po śmierci promocję na planety niebiańskie, gdzie czekają ją rajskie, choć wciąż materialne rozkosze. Powracając następnie na ziemię może ona być pewna narodzenia się w rodzinie bramińskiej lub innej, równie arystokratycznej, i spędzenia życia komforcie i zadowoleniu.

“Inna opcja dla takiej uwarunkowanej duszy poszukującej zmysłowych uciech jest podążanie ścieżką grzechu, zbaczając ze ścieżki dharmy. Za pomocą tych dwóch rodzajów czynności- pobożnych lub grzesznych- jéva decyduje o swym kolejnym życiu. Na tej pierwszej ścieżce rodzi się ona w ludzkim ciele po pobycie na planetach niebiańskich, zaś na drugiej, po haniebnie grzesznym żywocie, zstępuje na planety piekielne, gdzie poddawana jest wymyślnym torturom, po których znów przyjmuje kolejne śmiertelne ciało, lecz niekoniecznie jako istota ludzka. Na każdej z tych ścieżek uwarunkowana jéva jest więźniem mäyä-çakti. Tak oto, od czasów niepamiętnych, jéva uwiązana jest do gigantycznego koła karmy zmuszającego ją do ciągłego przemierzania tej natury materialnej w bezustannej pogoni za materialnymi celami mającymi zadowolić jej zmysły. Przemieszcza się tam i z powrotem od materialnie pomyślnych warunków uzyskanych dzięki pobożnym czynnościom, do tymczasowych cierpień powodowanych czynnościami grzesznymi.”

Vrajanätha, “Opowiedz proszę o drugim rodzaju materialnego działania- próbach uśmierzenia materialnego nieszczęścia.”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Dusza zamieszkująca materialne ciało na rożne sposoby próbuje pozbyć się niedoli i przezwyciężyć przeciwności. Buduje domy mające dostarczyć jej mieszkania, wygód i schronienia. Musi czynić odpowiednie aranżacje, by zaspokoić głód i pragnienie. W tym celu zmuszana jest do niestrudzonej pracy i gromadzenia bogactw w celu ogrzania domu i siebie podczas mroźnych zim. By zaspokoić pożądanie wstępuje w związek małżeński, a następnie kontynuuje ciężką pracę, by zapewnić odpowiednie utrzymanie swym dzieciom i krewnym, aby niczego im nie brakowało. Gdy ciało atakuje jakaś choroba, robi wszystko, by powrócić do zdrowia. Walczy w sądzie w obronie swych dóbr i interesów. Całkowicie kontroluje ją sześciu jej wrogów- käma, pożądanie; krodha, gniew; lobha, chciwość; mada, odurzanie sie; moha, złudzenie; mätsarya, nienawiść i zazdrość- którzy pobudzają ja do walki, przemocy, nienawiści, nękania innych, kradzieży, okrucieństwa i innych podobnych niegodziwych czynów, a wszystko to w celu uniknięcia niedoli. W ten sposób upadła jéva trwoni dnie i noce wyłącznie na zadowalaniu zmysłów i próbach zapobieżenia ubóstwu.”

Vrajanätha, “Czy nie byłoby wystarczającym dla osiągnięcia celów Mäyädevé, gdyby okryła ona jévę jedynie ciałem subtelnym?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Nie, praca nie może być wykonana jedynie za pomocą ciała subtelnego, dlatego tez posiadanie ciała wulgarnego jest koniecznością. Czyny ciała materialnego pobudzają pragnienia w ciele subtelnym; w celu spełnienia tych pragnień w następnym życiu przyznawane jest odpowiednie ciało wulgarne.”

Vrajanätha, “W jaki sposób powiązane są ze sobą te czynności i ich rezultaty? Filozofowie mimäàsä głoszą, iż Éçvara, Najwyższy Kontroler, który rzekomo nadzoruje rezultaty całej karmy, jest postacią fikcyjną. Zgodnie z ich twierdzeniami, karma początkuje mechanistyczną zasadę zwaną apürva, nadzwyczajną, i to właśnie ona odpowiada za odmierzanie karmy i przyznawanie odpowiednich rezultatów. Czy ta koncepcja jest prawdziwa?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Filozofowie mimäàsä, zbytnio zaangażowani w roztrząsanie prawa karmy, nie są obeznani z wedyjskimi konkluzjami filozoficznymi. Obserwując nastrój, w jakim pisma zalecają spełnianie pewnych rytualistycznych czynności, tworzą oni kiepską filozofię podając ogólnikowe osądy i oznajmienia. W rzeczywistości Wedy nie podzielają ich poglądów. Na przykład w Çvetäçvatara Upaniñad, 4.6, i Muëòaka Upaniñad, 3.1.1, znajdujemy:

dvä suparëä sayujä sakhäyä samänaà våkñaà pariñasvajäte

tayor anyaù pippalaà svädv atty anaçnann anyo ‘bhicäkaçéti

“‘Dwa ptaki, Kñérodakaçäyé Viñëu (Paramätmä) i indywidualna jéva, niczym przyjaciele siedzą na jednej gałęzi drzewa pippala, które reprezentuje materialne ciało. Jeden z ich, jéva, zgodnie ze swą karmą żywi się owocami tego drzewa, podczas gdy drugi, Paramätmä, jest tego biernym, milczącym świadkiem.’

“Znaczenie tego wersetu jest takie, że jéva, zniewolona przez mäyę, angażuje się w działania karmiczne i kosztuje owoców swych działań. Najwyższy Pan, kontroler mäyi, przydziela rezultaty adekwatne do działań jévy. Tak długo, jak nie jest ona w stanie doprowadzić do bezpośredniego spotkania z Panem, On kontynuuje rozrywki zje, odpowiednio do jej sytuacji. Gdzie w tym kontekście znajdziemy mechanistyczną zasadę apürva wyznawaną przez filozofów mimäàsä? Ateistyczne poglądy nigdy nie są ostateczne ani doskonałe.”

Vrajanätha, “Dlaczego określasz karmę jévy mianem anädi, nie mającej początku?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Podstawowym powodem wszelkiej karmy jest pragnienie jej wykonywania. Avidyä, ignorancja, jest źródłem tego materialnego pragnienia i definiowana jest jako zapomnienie o podstawowej prawdzie: ‘Jestem wiecznym sługą Çré Kryszny.’ Ta avidyä nie pojawiła się niespodziewanie w czasie istnienia stworzenia materialnego- nasienie korzenia karmy ma swój początek w macierzystej pozycji jévy, taöasthä, na styku światów materialnego i duchowego. Dlatego, że źródła karmy nie sposób odnaleźć w otchłaniach materialnego czasu, karma nazywana jest anädi.”

Vrajanätha, “Czym różnią się mäyä i avidyä?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Mäyä jest çakti Çré Kryszny, za jej pomocą Kryszna stworzył materialny wszechświat. Z zamiarem wybawienia buntowniczych, kapryśnych jév, Pan użył mäyä-çakti i uczynił ją dynamiczną. Tak więc mäyä ma dwa aspekty: avidyä, ignorancja, i pradhäna, materia.

“Avidyä odnosi się do jévy, podczas gdy pradhäna odnosi się do zewnętrznego świata materialnego. Bezwładna substancja świata materialnego stwarzana jest z pradhäny, zaś avidyä przywiązuje jévę do karmicznych pragnień życia materialnego. Mäyä ma również dwie inne cechy: vidyä i avidyä, obie związane z jévą. Avidyä stawia jévę w uwarunkowanym stanie uwięzienia, zaś vidyä wyzwala ją. Gdy zniewolona jéva próbuje odnowić swój związek z Kryszną, aktywowana jest vidyä, która obdarza ją duchowym zrozumieniem. Jednakże tak długo, jak jéva nie pamięta Kryszny, oczarowuje ją avidyä. Brahma-jïäna, poznanie Najwyższego, jest specyficzną gałęzią vidyi. Pojawiając się w przebudzonej duchowo świadomości jévy, vidyä przechodzi dwa etapy. W pierwszym pobudza do spełniania pobożnych czynności i korzystnych duchowych dążeń, zaś w drugim, dojrzałym etapie, obdarza zrozumieniem Najwyższej Prawdy. Avidyä okrywa świadomość jévy, vidyä zaś usuwa te okrywy.”

Vrajanätha, “W jaki sposób funkcjonuje pradhäna?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Gdy pradhäna mäyä-çakti pobudzana jest energią Çré Kryszny w postaci käla, wiecznego czasu, stwarzana jest mahä-tattva, całe stworzenie materialne. Tak więc, gdy pradhäna, aspekt mäyi, wprawiana jest w ruch poprzez käla, powstaje materia. Następnie z przeobrażenia mahä-tattvy powstaje ahaìkära, a gdy ahaìkära ulega transformacji pod wpływem tama-guëa, powstaje äkäça, eter. Äkäça przekształcana jest w powietrze, z niego powstaje ogień, z ognia woda, z niej zaś ziemia- w ten sposób powoływanych do istnienia jest pięć wulgarnych elementów materialnych, païca-mahäbhüta. Posłuchaj teraz uważnie, w jaki sposób stwarzane jest païca-tanmätra, pięć obiektów zmysłowych, odpowiednio związanych z païca-mahäbhüta, pięcioma wulgarnymi elementami materialnymi.

“Käla pobudza avidyä, aspekt materialnej natury prakåti, by w mahä-tattva przejawić nastroje jïäna i karma. Wewnątrz mahä-tattvy, gdy karmę przekształca sattva-guëa, powstaje jïäna, wiedza, zaś gdy na karmę wpływa räja-guëa, efektem tego jest kriyä, działanie.

“Jak już powiedzieliśmy, mahä-tattva transformowana jest w celu stworzenia ahaìkära. Ahaìkära, zanieczyszczona räja-guëą, przekształca się w buddhi. Gdy przekształcana jest buddhi, w elemencie äkäça pojawia się çabda, dźwięk. Śabda podlega przemianie w sparça, dotyk, szczególną cechę powietrza. W ten sposób sparça nasycona jest cechami zarówno eteru, jak i powietrza, czyli odpowiednio çabda i sparça. Çabda i sparça są osnowami życia jako präëa, siła, ojaù, żywotność, i bala, siła. Następnym przekształceniem sparça jest rüpa, postać, będąca cechą element ognia, tejäù. Tak więc çabda i sparça obecne są również w rüpie, będącej specyficzną cechą tejäù. Następnie, rüpa przekształca się w rasa, smak, szczególną cechę wody. W ten sposób rasa zawiera w sobie çabda, sparça i rüpa. Dzięki kolejnej transformacji powstaje gandha, zapach, jako indywidualna cecha element ziemi, przejawiająca cechy çabda, sparça, rüpa i rasa. Najwyższy Puruña poprzez Swą caitanya, świadomość, udziela niezbędnego wsparcia całemu temu procesowi materialnych transformacji.

“Ahaìkära występuje w trzech odmianach: vaikärikä, w dobroci; taijasa, w pasji; i tämasa, w ignorancji. Vaikärikä ahaìkära poprzez wytworzony przezeń mana, umysł, stawia materialne obiekty przed świadomością jévy. Taijasa ahaìkära stwarza dwa rodzaje zmysłów, którymi są païca-jïänendriya, pięć zmysłów służących do zdobywania wiedzy oraz païca-karmendriya, pięć czynnych organów zmysłowych. Païca-jïänendriya to oczy, uszy, nos, język i skora (zmysł dotyku), a païca-karmendriya to usta, nogi, ręce, odbyt i narządy płciowe.

“Tak oto stwarzane są wszelkie materialne rzeczy, zarówno wulgarne jak i subtelne, jednakże nie mogą być one użyte bez wejścia w kontakt z jévą. Gdy jéva, dzięki spojrzeniu Najwyższego Pana, umieszczana jest w materialnym ciele zbudowanym z elementów wulgarnych i subtelnych, wtedy, dzięki jej obecności i nadzorowi Pana, wszystko zaczyna działać. W ten sposób zmysły przejawione dzięki cechom sattva i räja napotykają obiekty zmysłowe, które pradhäna wytworzyła poprzez cechę tama. Wszystkie te elementy stapiają się ze sobą i oddziałują na siebie nawzajem w celu stworzenia odpowiedniego materialnego pola działania dla jévy. Tak działają avidyä i pradhäna.

“Tak więc natura materialna zbudowana jest z dwudziestu czterech elementów: païca-mahäbhüta, pięciu wulgarnych elementów: ziemi, wody, powietrza, ognia i eteru; ich païca-tanmätra, pięciu towarzyszących im obiektów zmysłowych: zapachu, smaku, formy, dotyku i dźwięku; oraz wymienionych przed chwilą dziesięciu organów zmysłowych- païca-jïänendriya, pięciu zmysłów poznawczych i païca-karmendriya, pięciu zmysłów aktywnych; do tych dwudziestu dodać należy: mana, umysł; citta, serce (zanieczyszczoną świadomość); buddhi, inteligencję oraz ahaìkära, fałszywe ego- w ten sposób razem daje to dwadzieścia cztery elementy. Dwudziestym piątym składnikiem jest jéva, a dwudziestym szóstym- Paramätmä.”

Vrajanätha, “Jak ułożone są subtelne i wulgarne elementy wchodzące w skład mierzącego trzy i pół łokcia ludzkiego ciała? W którym miejscu w tym ciele przebywa jéva?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Na wulgarne ciało składa się pięć wulgarnych elementów, pięć obiektów zmysłów i dziesięć narządów zmysłów. Umysł, zanieczyszczona świadomość, inteligencja i fałszywe ego wchodzą w skład ciała subtelnego. Istotą fałszywie utożsamiającą się z tym ciałem i roszczącą sobie prawo do kwestii z nim związanych, żyjącą tak pod wpływem fałszywej koncepcji ‘Ja’ i ‘Moje’ jest jéva, która w ten sposób pozbawiona zostaje własnej svarüpy. Jéva, choć maleńka, pozostaje transcendentalną w stosunku do materialnego czasu i trzech cech natury materialnej, jednakże pomimo swej znikomości, jej świadomość przenika całe ciało. Odrobina papki sandałowej nałożona na jakąkolwiek część ciała sprawia przyjemność całemu ciału, podobnie maleńka dusza, jéva jest kñetra-jïa, znawcą swego całego ciała nazywanego kñetra, polem. Poprzez to kñetra jéva doświadcza ziemskich radości i smutków.”

Vrajanätha, “Jeżeli to jéva jest centralną postacią odpowiedzialną za wykonywanie karmy i w ten sposób doświadczającą owoców swych żądz oraz nieszczęść, to do jakiego momentu Éçvara rozciąga swą kontrolę?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Jéva inicjuje swa karmę, podczas gdy Éçvara obdarza ją rezultatami adekwatnymi do jej działań. Éçvara aranżuje także jévy przyszłe rezultaty jej karmy. Mówiąc prościej, Éçvara rozdziela owoce karmy, zaś jéva cieszy się nimi.”

Vrajanätha, “Jakie są rodzaje uwarunkowań doświadczanych przez zwiedzione dusze?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Dusza ulegająca urokowi mäyi przechodzi przez pięć wyraźnych stanów: äcchädita-cetanä, okrytą świadomość; saìkucita-cetanä, zawężoną świadomość; mukulita-cetanä, kiełkującą świadomość; vikasita-cetanä, rozwiniętą świadomość ; oraz pürëa-vikasita-cetanä, świadomość w pełni rozkwitu.”

Vrajanätha, “Które jévy zaliczają się do kategorii äcchädita cetanä?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Do tej kategorii należą jévy w nieruchomych formach drzew, roślin i kamieni. Ich świadomość praktycznie nie istnieje. Zapomniawszy o tym, że są wiecznymi sługami Çré Kryszny zaabsorbowały się materią tak, że w chwili obecnej nie są w stanie doświadczać swej duchowej jaźni. Dusze te zmuszone są do przechodzenia sześciu przemian, czyli narodzin, wzrostu, dojrzałości, wytwarzania produktów ubocznych, degeneracji i śmierci- poza nimi nie znają niczego. Są praktycznie bezwolne i nawet w najmniejszym stopniu nie pamiętają o swej oryginalnej tożsamości.

“Ten stan pokazuje najbardziej zdegradowany stan świadomości, jakiego doświadcza jéva. Więcej światła na ta kwestię rzucają przytaczane w Puräëach przykłady Ahalyi, drzew Yamalärjuna oraz saptatäla-våkña, siedmiu drzew täla. Jévy umieszczane są w takich nieszczęsnych warunkach w rezultacie popełnienia ohydnych czynów i jedynie łaska Çré Kryszny może je z nich wybawić.”

Vrajanätha, “Kto znajduje się w kategorii saìkucita-cetanä?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Do tej kategorii należą ptaki, zwierzęta, gady, płazy i insekty. W odróżnieniu od äcchädita-cetanä, które niemal zupełnie pozbawione są doświadczania własnej tożsamości, te jévy są nieco świadome. Jedzą, śpią, łączą się w pary, bronią, przemieszczają zgodnie z własną wolą, walczą w przypadku zagrożenia życia czy własności i przejawiają gniew w przypadku doświadczania niesprawiedliwości. Nie mają one jednak żadnej wiedzy o transcendencji i życiu po śmierci.

“Przykładowo, w umyśle małpy zauważyć możemy ślady prymitywnych logicznych reakcji. Do pewnego stopnia może ona analizować konsekwencje i posiada w niewielkim stopniu zdolność odczuwania wdzięczności. Jévy te mogą do pewnego stopnia dostrzegać rozmaite właściwości materialnych przedmiotów, lecz nie będąc w stanie zagłębić się w kwestie dotyczące Bhagaväna, ich świadomość uważana jest za zawężoną. W pismach opisana jest historia króla Bhäraty, który narodził się w ciele jelenia, lecz w dalszym ciągu pamiętał kåñëa-näma. Oczywiście jest to bardzo wyjątkowy przypadek, bardzo daleki tym pospolitym. Król Bhärata, oraz król Någa otrzymali ciała zwierząt w rezultacie popełnienia poważnych obraz, które następnie zostały im wybaczone dzięki łasce i błogosławieństwom Najwyższego Pana.”

Vrajanätha, “Kim są istoty mukulita-cetanä?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Uwarunkowane dusze w ludzkich ciałach przechodzą przez trzy wyższe etapy istnienia, a mianowicie mukulita-cetanä, kiełkującą świadomość; vikasita-cetanä, rozwiniętą kwitnącą świadomość; i pürëa-vikasita-cetanä, świadomość w pełni rozkwitu.

“Istoty ludzkie podzielić można na pięć kategorii: néti-çünya, samowolne, niemoralne; niréçvara-naitika, ateistyczne, lecz przestrzegające prawa i moralne; seçvarä-naitika, teistyczne i moralne, sädhana-bhakta, wielbicieli Bhagaväna, których oddanie utrwalane jest za pomocą zasad i nakazów oraz bhäva-bhakta, czyści wielbiciele, których miłość i oddanie dla Pana są całkowicie spontaniczne.

“Istoty ludzkie, które z powodu braku wiedzy lub posiadłszy wiedzę zniekształconą stają się ateistami, należą do kategorii néti-çünya lub niréçvara-naitika. Moralność zmieszana z ograniczoną wiarą w Bhagaväna jest oznaką seçvarä-naitika jéva. Osoby ściśle stosujące się do zaleceń pism i przyciągane do służby oddania dla Najwyższego Pana, o rosnącej wierze, nazywane są sädhana-bhakta. Nieograniczona i spontaniczna atrakcja i przywiązanie do służenia Najwyższemu Panu są symptomami bhäva-bhakty.

“Istoty ludzkie kategorii néti-çünya i niréçvara-naitika mają mukulita-cetanä. Seçvarä-naitika i sädhana-bhakta posiedli vikasita-cetanä. Jedynie bhäva-bhakta znajduje się na poziomie pürëa-vikasita-cetanä.”

Vrajanätha, “Jak długo bhäva-bhakta musi pozostawać związanym przez mäyä-çakti?”

Raghunätha däsa Bäbäjé, “Ten temat przedyskutujemy omawiając siódmy werset Daça-müla. Jest już późno, skończmy na dzisiaj.”

Przejęty Vrajanätha w drodze powrotnej do domu powtórzył sobie wszystkie usłyszane informacje.

Tak kończy się Szesnasty Rozdział księgi Jaiva-dharma, zatytułowany: Nitya-dharma: Sambandha, Abhidheya i Prayojana. Część Czwarta: Jéva pochłonieta przez Mäyę, Energię Iluzoryczną

_________________
Niech Pan Śri Ćajtanja, księżyc Nawadwipy, król tancerzy, pojawi się
w zakątku mego serca.